Hâşiyetul Allâmetus Sâvî alâ Tefsîril Celâleyn Arapça - حاشية العلامة الصاوي على تفسير الجلالين

Tefsir ilmi, kelamullahı anlamak ve onun sırlarına vakıf olmak gayesiyle asırlardır ulemanın en çok ihtimam gösterdiği ilim dallarının başında gelmektedir.

Bu minvalde, Celaleddin el-Mahalli ve kıymetli talebesi Celaleddin es-Suyuti hazretleri tarafından telif edilen Tefsirü'l-Celâleyn, özlü anlatımı ve derin manaları veciz bir şekilde sunması hasebiyle medreselerin vazgeçilmez temel taşı olmuştur.

Ancak bu veciz metin, zaman zaman kapalı kalan ibarelerin açılmasına, lügat yönünden izahata ve bilhassa itikadi meselelerde ehli sünnet çizgisinin netleştirilmesine ihtiyaç duymuştur.

İşte bu noktada, Allâme Ahmed bin Muhammed es-Sâvî el-Mâlikî (rahimehullah) tarafından kaleme alınan bu muazzam eser, tefsir ilmine gönül veren talebeler ve kıymetli muhakkikler için bir can simidi mesabesindedir.

Müellif Allâme es-Sâvî, bu kıymetli eserinde sadece metnin zahiri manasını şerh etmekle kalmamış, aynı zamanda ayetlerin nüzul sebeplerini, nahiv kaidelerini, belagat inceliklerini ve fıkhi istinbatları da büyük bir vukufiyetle ele almıştır.

Eser, bilhassa Eş'arî kelam ekolünün görüşlerini nakletmesi ve ayetlerdeki müteşabih lafızları ehli sünnet inancına uygun bir şekilde tevil etmesi yönüyle akademik çalışmalarda ve geleneksel medrese tedrisatında sarsılmaz bir yere sahiptir.

Mısır'daki asırlık Ezher uleması başta olmak üzere, İslam dünyasının dört bir yanındaki ilim havzalarında okutulan bu kıymetli haşiye, Kur'an ibarelerinin ardındaki ince manaları keşfetmek isteyen her araştırmacının başucu kaynağıdır.

İlim yolcuları için bu telif, sadece bir başvuru kaynağı değil, aynı zamanda müstakil bir tefsir külliyatı hüviyeti taşır. Müellifin diğer kıraat vechi farklılıklarına, lügat âlimlerinin ihtilaflarına ve muhterem fukahanın ayetlerden çıkardığı hükümlere yer vermesi, eseri multidisipliner bir kaynak haline getirmektedir.

Fıkıh, hadis ve nahiv ilimleriyle yoğrulan bu şerh, Tefsirü'l-Celâleyn'in kısa ve özlü yapısını bozmadan, adeta o kısa ibarelerin etrafına aşılmaz ilmi bir sur örmektedir.

Ek olarak, es-Sâvî'nin bu haşiyesi, kendisinden önce yazılmış olan muhalled eserlere kıyasla daha muhtasar, akıcı ve talebenin zihnini yormayan bir pedagojik tertibe sahiptir.

Müellif, ibareleri gereksiz yere uzatmadan en can alıcı noktaları hedef alarak, okuyucunun doğrudan hakikate ulaşmasını sağlamıştır. Bu nezih yaklaşım, günümüz İlahiyat fakültelerinde lisansüstü eğitim gören saygıdeğer akademisyenler için de büyük bir kolaylık sunmaktadır.

Tez çalışmalarında ve makalelerde sıklıkla atıf yapılan bu telif, İslam mirasının ne denli zengin bir yapıya sahip olduğunun şahididir. Allâme Sâvî, Celâleyn metnini adeta ilmek ilmek yeniden dokuyarak, asırlara meydan okuyan bu şaheseri ilim dünyasına armağan etmiştir.

Bu müstesna eser, temelde Tefsir ilim dalına ait bir şerh ve haşiye çalışmasıdır. Ancak bünyesinde İslami fıkıh usulü, Arap dili nahvi, belağat ve akaid disiplinlerine dair derin atıflar barındırır.

Medrese müfredatındaki konumu itibarıyla; Sarf, Nahiv, Mantık ve Belağat gibi alet ilimlerini tamamlamış İleri Seviye (Müntahî) talebelerine, tefsir usulü tatbikatı olarak okutulmaktadır.

Faydalar:
Bu eseri tetkik eden bir ilim talebesi, Kur'an ayetlerindeki karmaşık nahvi terkipleri zahmetsizce çözme melekesi kazanır. İhtilaflı kıraatlerin manaya ve hükme olan tesirini derinlemesine kavrar.

Ayetlerden şer'i hüküm istinbat etme usulünü ehil bir müellifin kaleminden öğrenerek, ilmi bağımsızlık ve fıkhi tefsir yapabilme yetkinliğine ulaşır.

SSS (Sıkça Sorulan Sorular):

Soru 1: Hâşiyetü's-Sâvî alâ Tefsiri'l-Celâleyn hangi ilim dalına aittir?

Cevap 1: Bu eser doğrudan Tefsir ilmine aittir. Celâleyn tefsirinin ibarelerini açıklayan, Arapça dilbilgisi ve Ehl-i Sünnet akidesi bağlamında detaylandıran kapsamlı bir haşiyedir.

Soru 2: Bu eserin müellifi kimdir?

Cevap 2: Eserin müellifi, 18. ve 19. yüzyıllarda yaşamış büyük İslam âlimi Allâme Ahmed bin Muhammed es-Sâvî el-Mâlikî hazretleridir.

Soru 3: Hâşiyetü's-Sâvî kimler için uygundur?

Cevap 3: Medreselerde ileri seviye eğitim gören talebeler, İlahiyat Fakültesi öğrencileri, akademisyenler ve Kur'an ilimlerinde derinleşmek isteyen araştırmacılar için son derece uygundur.

Soru 4: Eserde hangi kelam ekolünün görüşleri ağırlıklıdır?

Cevap 4: Müellif Mâliki fıkhına ve Eş'ari kelam ekolüne mensup olduğu için, eserde bilhassa Eş'ari akidesinin ve Ehl-i Sünnet ve'l Cemaat inancının sağlam savunusunu bulmak mümkündür.

Soru 5: Tefsirü'l Celâleyn ile Hâşiyetü's-Sâvî arasındaki fark nedir?

Cevap 5: Tefsirü'l-Celâleyn son derece muhtasar ve özlü bir ana metindir. Hâşiyetü's-Sâvî ise bu ana metinde kapalı kalan, gramer veya fıkhi izaha muhtaç olan ibareleri detaylandıran genişletilmiş bir açıklama kitabıdır.