El Mansûrî fi't-Tıbb - Ebû Bekir er-Râzî Arapça - المنصوري في الطب

İslam tıp tarihinin en mühim şahsiyetlerinden biri olan büyük hekim ve mütefekkir Ebû Bekir Muhammed b. Zekeriyyâ er-Râzî tarafından telif edilen El-Mansûrî fi't-Tıbb, klasik tıp literatürünün temel taşlarından biridir. Bu güzide eser, yazıldığı dönemden itibaren hem Doğu'da İslam coğrafyasında hem de Batı dünyasında tıp eğitiminin ve şifa pratiğinin vazgeçilmez bir parçası olmuştur. Râzî'nin derin tecrübesi, klinik gözlem yeteneği ve ilmi hürmeti, bu kitabın her bir satırında kendini hissettirmektedir. Eser, hastalıkların tedavisini anlatırken bedenin yaratılış nizamını da nezih bir dille ele alır.

Bu eserin ilmi ve tarihi ehemmiyeti son derece yüksektir. Râzî, bu şaheseri kaleme alırken, tıbbın teorik yönü olan ilim ile pratik yönü olan ameli büyük bir ustalıkla mezcetmiştir. Müellif, tıp ilmine giriş mahiyetindeki ilk makalesinde tıbbın yegâne amacının mevcut sağlığı korumak ve bedeni maruz kaldığı hastalıklardan arındırmak olduğunu beyan eder. Müellif insan sağlığının temelini oluşturan dört evrensel unsuru (ateş, hava, su, toprak) ve bunların sıcak, soğuk, kuru, yaş şeklindeki mizaç yansımalarını derinlemesine tahlil etmiştir.

Eserin anatomiye ayrılan bahisleri, müellifin tasviri ve cerrahi alandaki erişilmez yetkinliğinin en büyük ispatıdır. Kemik anatomisi (osteoloji) ilmi bir titizlikle işlenmiştir. Kafatasının karmaşık yapısı, alt ve üst çene kemiklerinin bağlantı noktaları ve dişlerin dizilimi, dönemin tıp anlayışının ötesine geçen bir isabetle açıklanmıştır. Benzer şekilde, sinir sisteminin tasviri muazzamdır. Beyinden ve omurilikten neşet eden sinir çiftleri, bilhassa görme sinirinin (Nervus Opticus) anatomik güzergahı, Râzî'nin bedeni bir bütün olarak nasıl bilimsel bir hürmetle incelediğini göstermektedir.

Klasik İslam tıbbı, anatomi, fizyoloji ve hıfzıssıhha (koruyucu hekimlik) ilim dallarına aittir. Geleneksel medrese müfredatında ve darüşşifalarda ana ders kitabı olarak okutulmuş, günümüzde ise İlahiyat fakültelerinde tıp tarihi ve klasik Arapça metin okumaları derslerinde temel referans kabul edilmektedir.

Bu telifi mütalaa eden bir talebe: Klasik tıp terminolojisine (mizaç, ahlât, aza) tam manasıyla vakıf olur. İleri düzey akademik Arapça okuma ve tahlil etme melekesi kazanır. İnsanın fizyolojik yapısı ile hastalıkların felsefi ve tıbbi izahları arasında doğru bağlar kurarak tıp tarihi araştırmalarında yetkinlik elde eder.

SSS: Soru 1: El-Mansûrî fi't-Tıbb eserinin müellifi kimdir?
Cevap 1: Bu eşsiz eserin müellifi, İslam bilim tarihinin yetiştirdiği en yetkin hekimlerden biri olan Ebû Bekir Muhammed b. Zekeriyyâ er-Râzî'dir.

Soru 2: Bu baskının dili nedir ve tahkikini kim yapmıştır?
Cevap 2: Eserin dili orijinal klasik Arapçadır. İlmi tahkiki ise alanında uzman Dr. Muhammed Yâsir b. Muhammed Cemîl Zekkûr tarafından yapılmış olup metin dipnotlarla zenginleştirilmiştir.

Soru 3: Kitabın temel konusu ve içeriği neleri kapsar?
Cevap 3: Eser: İnsan anatomisi, kemik ve sinir sistemi, tıbbın temel prensipleri, dört unsur (ateş, su, hava, toprak), koruyucu hekimlik ve hastalıkların tedavisi konularını ihtiva eder.

Soru 4: Bu telif hangi kitleye hitap etmektedir?
Cevap 4: Özellikle medrese talebeleri, ilahiyat fakültesi öğrencileri, akademisyenler, tıp tarihi araştırmacıları ve orijinal Arapça metinler üzerinde ihtisas yapan ilim yolcularına hitap etmektedir.

Soru 5: Kitabın sonundaki ek bölümün içeriği nedir?
Cevap 5: Kitabın sonunda yer alan "Mu'cemü'l-Mansûrî", eserin içinde geçen klasik tıbbi terimlerin açıklandığı özel bir tıp sözlüğüdür ve metnin anlaşılmasını büyük ölçüde kolaylaştırır.