İmam Gazali'nin "El-Kıstasü'l-Müstakim" (Dosdoğru Terazi/Ölçü) adlı eseri, Mantık ve Akideyi (inanç esaslarını) eşsiz bir üslupla harmanlayan en önemli kitaplarından biridir.
İşte bu eserin kısa ve öz bir tanımı:
1. Temel Fikir
Kitap, Gazali ile "Bâtınilik" (bilginin sadece "Masum İmam"dan öğrenilebileceğini iddia eden grup) mensubu bir kişi arasında geçen kurgusal bir diyalog üzerine kuruludur. Gazali bu kitapta; bilgi için asıl terazinin (ölçünün) Kur'an-ı Kerim'de mevcut olduğunu ve insan aklının, "Masum İmam"ı beklemeye gerek kalmadan, Kur'an'dan çıkarılan mantıksal "mizanları" (ölçüleri) kullanarak hakikate ulaşabileceğini ispatlamayı amaçlar.
2. Yöntemi: "Mantığın İslamileştirilmesi"
Gazali bu eserde çok zekice bir adım atmıştır. Saf Aristo Mantığı kurallarını almış, ancak bunları İslami ve Kur'ani terimlerle yeniden ifade etmiştir. Bunu yapmasındaki amaç, o dönemde mantığa ve felsefeye mesafeli duran fakihlerin ve genel Müslüman kitlesinin bu ilmi kabul etmesini sağlamaktır.
3. Beş Mizan (Ölçü)
Gazali, beş akli mizanı (ki bunlar aslında mantıktaki "Kıyas" şekilleridir) açıklar ve bunları Kur'ani isimlerle adlandırır:
Mizan-ı Teâdül-i Ekber (Büyük Denge Ölçüsü): (Mantıktaki 1. Şekil Yüklemli Kıyas).
Mizan-ı Teâdül-i Evsat (Orta Denge Ölçüsü): (Mantıktaki 2. Şekil Yüklemli Kıyas).
Mizan-ı Teâdül-i Asgar (Küçük Denge Ölçüsü): (Mantıktaki 3. Şekil Yüklemli Kıyas).
Mizan-ı Telâzum (Gereklilik Ölçüsü): (Bitişik Şartlı Kıyas).
Mizan-ı Teânüd (Çelişki/İnatlaşma Ölçüsü): (Ayrık Şartlı Kıyas).
4. İsimlendirme Sebebi
Kitabın ismi, doğru mantığı kullanmanın hakikate ulaşmak için ilahi bir emir olduğunu vurgulamak adına; {Ölçtüğünüz zaman dosdoğru terazi (el-kıstas'ül müstakim) ile tartın} [İsra Suresi: 35] ayetinden alınmıştır.
Özetle: Şüpheleri gidermek ve yakîne (kesin bilgiye) ulaşmak için, Kur'an-ı Kerim'den alınan araçlar ve delillerle nasıl sağlıklı ve mantıklı düşünüleceğini öğreten bir kitaptır.
يُعد كتاب "القسطاس المستقيم" أحد أهم مؤلفات الإمام أبي حامد الغزالي، وهو كتاب يمزج بين المنطق والعقيدة بأسلوب فريد.
إليك تعريف موجز ومركز للكتاب:
1. الفكرة الجوهرية
الكتاب عبارة عن حوار افتراضي بين الغزالي وبين شخص من "الباطنية" (الذين يدعون أن المعرفة لا تؤخذ إلا من "الإمام المعصوم"). يهدف الغزالي في هذا الكتاب إلى إثبات أن الميزان الحقيقي للمعرفة موجود في القرآن الكريم، وأن العقل البشري قادر على الوصول للحقيقة باستخدام "موازين" منطقية استنبطها الغزالي من آيات القرآن، دون الحاجة إلى انتظار "الإمام المعصوم".
2. منهجه: "أسلمة المنطق"
قام الغزالي في هذا الكتاب بخطوة ذكية جداً؛ حيث أخذ قواعد المنطق الأرسطي (اليوناني) الصرفة، وأعاد صياغتها بمصطلحات إسلامية قرآنية ليجعلها مقبولة عند عامة المسلمين والفقهاء الذين كانوا ينفرون من المنطق والفلسفة.
3. الموازين الخمسة
شرح الغزالي خمسة موازين عقلية (هي في الأصل أشكال القياس المنطقي) وأسماها بأسماء قرآنية، وهي:
ميزان التعادل الأكبر: (القياس الاقتراني من الشكل الأول).
ميزان التعادل الأوسط: (القياس الاقتراني من الشكل الثاني).
ميزان التعادل الأصغر: (القياس الاقتراني من الشكل الثالث).
ميزان التلازم: (القياس الشرطي المتصل).
ميزان التعاند: (القياس الشرطي المنفصل).
4. سبب التسمية
استمد الاسم من الآية الكريمة: {وَزِنُوا بِالْقِسْطَاسِ الْمُسْتَقِيمِ} [الإسراء: 35]، ليؤكد أن استخدام المنطق الصحيح هو أمر إلهي للوصول إلى الحق.
الخلاصة: هو كتاب يعلمك كيف تفكر بشكل منطقي سليم باستخدام أدوات وشواهد من القرآن الكريم، لرد الشبهات والوصول إلى اليقين.
Sayfa Türü
Şamua Lüks - شاموا فاخر
Kapak Türü
Ciltli Sert Kapak
Baskı Renk
İki Renkli Baskı
Yayın Şehri ve Ülkesi
Lübnan / Beyrüt
Kitab Ağırlığı (Gram)
400 Gram
Yayıncı
Darul Minhac - دار المنهاج
Harekeler
Ayet
Hadis
Metin